Ndagîtaarî wî gatû wa thibitaarî ya Karen, Dan Gîkonyo, nîaraaririe na mûmeemerekia ûmwe kiumia gîîkî, na areeretha maûndû maangî andû matooî ûhoro waake.
Ndeereti-inî îyo îrîa îratabanîirio thibitaarî-inî ya Karen Hospital, areerethire atî mûrwaru eekinyagia gwake ta mûûndû, o na arî mûnene wa bûrûri kana abithaa o ûngî mûnene thirikaari-inî.
Ta ndagîtaarî ûrûmagîrîra mîtaratara îrîa yaagîrîire ya ûrigitani, Ndagîtaarî Gîkonyo ndeekagîrîra ûritû mûthoondekere-inî kana kûnyiihanyiihia ûritû, kûriingana na gîturwa kîa mûûndû ûrîa araarigita.
Arahinyîrîirie atî wîîra wa mandagîtaarî nî kûrigita andû; kûmenyerera ûgima waao wa mwîrî.
Ndagîtaarî Gîkonyo nîwe Wathoondekaga President Kîbakî
Nî ûhoro ûîkaine atî Ndagîtaarî Gîkonyo nîwe wathoondekaga mûtoongoria wa gatatû wa bûrûri wa Kenya, Mwai wa Kîbakî. Agakîrûûmbûyagia ûgima waake wa mwîrî.
No ndeereti-inî îyo ya kiumia gîîkî, nîareendire gûtheria atî, nîaarigitaga Mûthee Mwai wa Kîbakî o na atarî aatuîka mûtoongoria wa bûrûri.
O na no aarigitaga mûtoongoria ûgwîtwo Rîgathî wa Gachagua ataanatuîka mûniini wa President mwaka-inî wa 2022.
Na toondû arigitaga arwaru toondû nî andû mabataire gûthoondekwo rî, athiîte na mbere kûrigita Rîgathî wa Gachagua o na oima waathani-inî.
Gûkorwo atoongoria acio eerî a tene thirikaari-inî moyaine na Ndagîtaarî Gîkonyo ti ûndû waagîrîirwo nî kûgegia mûûndû. Wa mbere, oothe moimîîte mwena wa Nyîrî, gîcigo-inî gîa Kenya gîa gatagatî.
Wa keerî, nî andû makoreetwo mawîîra-inî mamahotithîtie kûrûgamîrîra marîhi manene ma thibitaarî, mûno magereire njîra ya inicuaransi; nîyo “insurance” kana “bima”.
Ûhoro Ûkoniî Ûtaaramu wa Ndagîtaarî Gîkonyo
Ndagîtaarî Gîkonyo nî mûtaaramu wa mîrimû ya ngoro. Ateithagia andû kûmîîgita, na kûmarigita rîrîa maanyiitwo nîyo.
Nî oîkaine mûno na kûhiingûra ngoro cia andû agima, na gûciirigita na njîra mwanya mwanya.
O na nîathoomithîtie mandagîtaarî maingî ma ngoro bûrûri-inî wa Kenya, na angî nja ya Kenya. O na mandagîtaarî maangî nî moongereire ûûmîrîru wa kûrigitana nî ûndû wa kûruta wîîra marî ruungu rwake gwa kahiinda.
Ndagîtaarî Dan Gîkonyo aanjîrîirie gûthoomera ûûndagîtaarî mwaka-inî wa 1970, yunibaacîtî ya Nairobi. Akînyiita ndingirii ya mbere.
Agîcooka o kuo mwaka-inî wa 1977 kwongerera ûmenyo raini-inî o îyo. Akiuma kuo na ndingirii ya keerî (Masters).
O hau hau agîtuîka mwarimû yunibaathîtî o îyo ya Nairobi, o agîthoomagîra ûhoro wa ngoro (cardiology).
Aikarire yunibathîtî e mwarimû o 1980 na 1981. Bûrûri ûkîanjia hûî hûî cia ûteti. Arutani a yunibathîtî maathomithia arutwo na waariî magakorio thîîna.
Yaani mahaana ta mangîriingithania mathoomo ma mabuku na maûndû ma mûtûûrîre wa o mûthenya, makooneka ta mareenda gwîkîra arutwo meeciiria ma gûkararia thirikaari. Rîera rîa yunibaathîtî rîkîhaana ta rîagagaya.
Harîa Ndagîtaarî Gîkonyo oneire kamweke ga gûthiî rûraaya, no kûûmbûka oombûkire. Akîingîra kûûndû ekûhota gwîka ûthuthuuria wa kîîmathoomo ûhoro ûkoniî mîrimû ya ngoro.
Na njîra nguhî, aarî Research Scholar thibitaarî-inî îmwe Nene ya ciana mûciî-inî wa Minnesota. Hîndî îyo kwarî mwaka-inî wa 1983.
O hîîndî îyo no athiiaga mathoomo ma ûthuthuuria kirinîki-inî îrî gatû îîtagwo “Mayo Clinic”, o kûu Minnesota.
Mwaka ûcio ûtaanathira nîaingîrire thibitaarî-inî îngî nene mûno ya mîrimû ya ngoro. Nîyo Minneapolis Heart Institute. Kûu nakuo agîcaanûra hakiri biû maûndû-inî makoniî kûrigita mîrimû ya ngoro.
Nî harîa mûndû akoragwo nîathomeete maûndû marîa me kuo ma gûthoomwo, no nîareenda kûrutithania wîîra na ataaramu a mîaka mîingî.
Agîkîrutithania wîîra wa kûrigita mîrimû ya ngoro na ataaramu, rîmwe gûciithînja na gûcicookania, nginya agîkinya haandû akîona kaba acooke mûciî oone ûrîa aangînyiihanyiihia mathîîna marîa me kuo ma mîrimû.
Kuuma mwaka wa 1986 Ndagîtaarî Gîkonyo agîkoreetwo akîrigita andû mîrimû ya ngoro.
Ndagîtaarî Gîkonyo Kûiga Wîîra Waake
Ndagîtaarî Gîkonyo marî na mûtumia waake, Betty Gîkonyo, nî maambîrîirie mwako wa thibitaarî ya Karen mwaka-inî wa 2003. Hîndî îyo nîguo maahotire gwîka ûndû maatûrîîte meendete gwîka, no makaremwo nî ûrîa mîhînga îingîhire Kenya.
Thibitaarî ya Karen, îrîa îrigitaga mîrimû yoothe, yahiingûrirwo nî Mûgaathe Mwai wa Kîbakî mwaka-inî wa 2006. Hîndî îyo aarî taamu-inî yaake ya mbere ya ûtoongoria wa bûrûri.
Mûndû eenda gûthuthuurio ûgima wa ngoro yaake, akoraga Ndagîtaarî Gîkonyo o ro kûu Karen, me na mandagîtaarî maangî.
Thibitaarî ya Karen îrî nginya na cukuru ya gûthoomithia naathi (nurse training). Na hîîndî îyo mandagîtaarî me na ndingirii ciao no maraathiî kuo kwongerera ûtaaramu ruungu rwa Ndagîtaarî Gîkonyo.
Gûtwarîra Andû Ûtungata Hakuhî
Thibitaarî ya Karen rîu îrî na kirinîki taûni-inî mwanya mwanya. Ta rîu nî kûrî îmwe taûni-inî ya Karatina, Kaûntî-inî ya Nyîrî.
Andû a kûu nî mahotaga gûthiî kuo na magathimwo. Na ndagîtaarî ûrîa wî kuo aangîona nî harî bata mûrwaru oonwo nî mûtaaramu, akamûhe kîrîîko kîa mûthenya ûrîa Ndagîtaarî Gîkonyo egwîtwaara Karatina. Andû a kûu magagîkena, toondû nî maahota kûheeo ûtuungata ûrîa andû a Nairobi maheagwo, nîûndû wa mûnyaka wa gûkuhîrîria Nairobi.
Nî kûrî mandagîtaarî meerutagîra mûno nîûndû wa gûteithia andû aao a Kenya. Ta ndagîtaarî ûrîa wîîrîga gûciinda ngerenwa nîûndû wa wîîra waake wa mûrimû wa “cancer”.
Nî mwîhoko wa Aakenya atî nî kûrîîkinya haandû, andû meerutagîra gîtheemba gîîkî mahûthîrio maûndû nî thirikaari. Îîke ûguo nîguo mandagîtaarî ma thibitaarî ta îno, mahote gûkinyîria andû aingaingî ûtuungata.
Ta rîu nî ûndû wa kûgegania kuona atî, nî kûrî makanitha moonanagia ûtoonga waao mûnene ma. Magakorwo na ngaari nyiingî cia goro, na atoongoria a kuo makoima mîtaa-inî kûrîa matûire makagûra mîciî kûrîa itoonga mamirionea ciikaraga.
No gûtirî igooti makanitha macio marîhaga thirikaari, tondû mawatho ma Kenya nîmamahubîîte. Hîndî îyo nayo, thibitaarî ta ya Karen îteithagia arwaru a mîtheemba mîanya mîanya o na angî makîrîhaga, îraariingwo igooti na kîwaango kîmwe na kaambûni ya kwendia indo cia thahabu: 30%!
O na harî o ûguo, andû aniini no mathoome na mûtûûrîre wa Ndagîtaarî Gikonyo. Atî mûûndu no agaacîre wîîra-inî na njîra ya gûthiî ikinya gwa ikinya.