Kûrî na ûmbaguuthi ûraathiî na mbere wa andû mahaanaine, na moimîîte thî îmwe. Ûhoro ûcio ûrooneka Afrika ya kîanda (South Africa), na Aakenya nîahuutie nî ûmbaguuthi ûcio.
Andû a kuuma icigo ingî cia Afrika arîa maraaruta biacara Afrika ya kîanda, merîîte amemeerekia a moohoro atî andû a kûu nîmakoreetwo makîmaingîrîra. Atî makamaikagîria mîario mîûru, makîmeeraga macooke kwaao.
Thikû ciigana ûna thiru, andû a kuuma Afrika ya ithûûîro (West Africa), moigire atî o na biacara ciao nîirabamîrwo. Na makiuga atî marabuunjîrwo biacara ciao nî andû airû o tao, a “South Africa”. Makîeretha atî eenyenji acio maramaiya indo, na ingî magathûkaangia.
Maandamano South Afrika
Ûhoro ûyû wa ûmbaguuthi rîu nîûtigîîte kwarîrio ruungu. Mweri-inî ûyû ûraathirire wa Kana, Nyeuthi iria ng’eni Afrika ya Mûhuro nî cioimîrire gwîka maandamano. Ikînyiitwo mbaru nî Nyeuthi cia kûu iria ciûî ûûru wa ûmbaguuthi.
Magagîkuua maratathi na ibaaû ciandîkîtwo atî andû a Afrika matige ûmbaguuthi; meendane.
Andû a Siasa Nîmathûûkagia Rîmwe
Kwanakorwo na ûmbaguuthi ta ûyû wî kuo kuuma rîrîa South Africa yagîire na ûhuuru.
Kîhiinda kîrîa kîririkanagwo mûno nî mwaka-inî wa 2008. Hîîndî îyo, andû ta ngiri igana rîmwe (100,000) a kuuma mîena na mîena ya Afrika nîmeekorire matarî na ûikaro.
O thogothogo-inî icio, angî hakuhî magana mûgwanja (700) makîgurario, na mîroongo îtaandatû na eerî (62) magîkua.
O na gûtuîka nî kûrî andû a mabûrûri maangî ta ma Afrika ya itherero (East Africa) maacookire kwao nî wagaagu, arîa mûno mathooragio hîndî îyo nî a mabûrûri ma mîhaka-inî, ta Zimbabwe, Mozambique, na Malawi. Angî maaikîtio hau na nî a haraihu nî Cumaarî. Oothe acio magîthiî Afrika ya Mûhuro, kwao gûtiaikaire weega gîîsiasa.
Nî kwîrîkanaga atî hîndî îrîa ithuurano cia siasa irî hakuhî South Afrika, andû amwe mareenda gûthuurwo nî mahaandaga andû mbegû njûru meciiria-inî. Magakîmeera atî kûraaga mawîîra nîûndû wa ageni arîa mookîîte gûikara na kûruta mawîîra mwanya mwanya. Magakîmeera atî maamathuura, nîmakaaruta waatho ageni acio maingatwo.
Ta rîu nî kwîrîga kwanîrîrwo mûthenya wa ithuurano cia mîciî mîniini (municipalities), na nî mweri-inî wa kenda mwaka ûyû (November 2026).
No gûkorwo andû nî maraaririkanire ciîranîro maaheetwo ithuurano nene ciakuhîrîria. Na toondû nî ciekirwo mwaka-inî wa 2024 na President Cyril Ramaphosa agîthuurwo, hiihi matiroona maûndû marîa meerîirwo ta kûheeo mawîîra makîhiinga. Na hiihi mbegû njûru maanahaandwo ya kûmena ooki îkoumbuthûka.
Andû aingî Afrika nî mareehoka thîîna ûyû wa “xenophobia” nî ûrîîthira, nîguo mabûrûri na andû a Afrika makûranie. Matiingîenda ûndû atoongoria maangîtuîka a kûreehe mena ta iria ciakagîrîrio ni President Trump Amerika.
Kahiinda-inî gaaka, andû a kuuma mabûrûri ta Kenya, Ghana, Nigeria, na maangî, maikarîîte South Afrika na wîhûûge. O na thirikaari ciao nî imeerîîte meemenyerere, kûriingana na atî mena icio cierekagîrio ooki nî nyuumbuthûku.