Tûmahatha tûnyiitanu mîtwe gûtigithûkanio (Photo courtesy of Arab News)Tûmahatha tûnyiitanu mîtwe twa bûrûri wa Nigeria nî tûrîkîîtie gûthîînjwo na gûtigithûkanio. Tûmahatha tûu twa tûirîtu nî twa mwaka na mîeri îtatû, na tûtirî twonana ûthiû kwa ûthiû kuuma tûciarwo.
Gîtûmi nî tondû twaciarirwo tûnyiitanîte igoti. Ûguo nî ta kuuga atî kamwe gatuo karoreete itherero, kau kangî gakoragwo karoreete rûgûrû.
Mûnyaka nî atî tûmahatha tûu twa Nigeria tûtikoreetwo na thîîna ûngî wa ûgima wa mwîrî.
Ndeto ikoniî Tûmahatha Tûnyiitanu Mîtwe
Twana twanaciarwo tûnyitanîîte mîîrî, rîmwe tûkanyiitanîra njohero, mwena, kana o haandû haangî. No ti kaingî kuonekaga tûmahatha tûnyiitanîîte mîtwe.
Ûthuthuuria wonanîîtie atî ûndû ta ûyû woonekaga riita rîmwe harî gîkuundi kînene mûno gîa ciana iria njiare. Woonekaga harî maciara mirioni igîrî cia ngiri magana mataano (in 2,500,000 births).
Ûrigitani ûrîa ûrathiire na mbere tûmahatha tûu twa Nigeria tûgîkoumanio nî wa igûrû mûno. Wa mbere, hîndî îrîa arigitani maanageria kûrekania twana tûnyiitanu mîtwe, maita maingî tûtihonaga.
Ûrîa Tûmahatha twa Nigeria Tûraarigitirwo
Tûirîtu tûu twa Nigeria, twîtagwo Mercy na Goodness, tûrarigiitagîrwo mûciî mûnene wa United Arab Emirates (UAE), nîguo Abu Dhabi.
No harîa ho heene thibitaarî yatuo îrî heetagwo Sheikh Khalifa Medical City.
Mandagîtaarî makoreetwo makîrûmîrîra mûtaratara mûna mûrigitîre-inî wa twana tûu, na ûrooire kahiinda ka mîeri îtaandatû. Ûguo nî ta kuuga atî, kuuma rîrîa ndagîtaarî wa mbere aarorire tûmahatha tûu, nginya kiumia gîthiru rîrîa tûraarekanirie, nî nuthu mwaka.
Gûtarîîtwo mûrigitani o woothe ûrarutîire tûmahatha tûu wîîra, arigitani othe maraarî mîroongo îtaandatû (60). Aya nî ûtarîîte kuuma mandagîtaarî a gûthîînja na ma moorigitani maangî, nginya naathi (nurses).
Ndagîtaarî Mûnene Wîîra-inî ûyû wa Tûmahatha Tûnyiitanu
Ndagîtaarî ûgwîtwo Professor Noor UI Owase Jeelani nîwe ûrarûûgamîrîire mûrutîre wa wîîra wa arigitani othe 60. We nî ndagîtaarî wa mîkiha (neurosurgeon), na nîwe ûreekire kîndû gîîtagwo “coordination” mîeri-inî îyo îtaandatû.
O na no weega kûmenya atî ciana ici cia Nigeria iraarigitirwo hatarî marîhi. Haathara yoothe ya ûrigitani îrarûûgamîrîirwo nî gîkuundi kîmwe kîa weendi mwega kûu UAE, gîîtagwo PureHealth’s SEHA Network.
Nakîo kîraheanire ûteithio ûcio kîgereire kûrî gîkuundi kîa arigitani gîîtagwo Gemini Untwined. Gîîkî nakîo kîaambîrîirio nî Professor Noor UI Owase Jeelani.
Professor Noor nî ndagîtaarî mûnene wa mîkiha wa ciana, na kahinda-inî gaaka arî thibitaarî-inî ya Great Ormond Street Hospital.
Ûrîa AI îraateithirie Ûrigitani-inî wa Tûmahatha Tûnyiitanu
Wa mbere, tekinooronjî nî îrateithirie mûno toondû, ti hîîndî ciothe mandagîtaarî maya ataaramu marakoragwo rumu îmwe.
Na toondû maroimîîte mabûrûri mana, nîmo Nigeria, UAE, Brazil na UK, mararutithanagia wîra mûno magereire mûtandao-inî. Aakorwo nî hîîndî ya oparîîconi, mandagîtaarî mekwaranîria na biindiû. Kwîragwo nî kûruta wîîra “virtually”.
Artificial Intelligence kana AI, nayo nî îrahûthîirie arigitani acio wîîra. Kûraatuîka ûndû ûmwe AI îrateithîrîirie mûno nî mûbaango wa wîîra. Kuuma o kîambîrîria tûmahatha tûu twa Nigeria twamenyeka nî tûûgûthîînjwo tûtigithûkanio, AI nî yateithirie mûno. Îkoonania makinya marîa magaacîru ma kûrûmîrîrwo, kahiinda karîa gekûhûthîka haaha na haarîa, na maûndû maangî ta macio.
Ûndû ûngî kûratuîka AI îrateithîrîirie mûno nî gûkuhîhia kahiinda ga ciana icio kûhonia iroonda. Toondû mîtwe ya tûmahatha tûu nîyo yathîînjirwo rî, no mûhaka kûngîacaririo ûrîa o mwana egûkunîkwo igoti.
Nîwega kûririkana atî haaha nî haandû nyama cia toombo na mîkiha ya mûtwe ya twana twerî iranyiitanîîte.
Ûteithio mûnene wa AI haaha ûrokîire mandagîtaarî magîthoondeka ngunîko îno nyûmû ya mûtwe (skull). AI îrateithia kûmenya ithimi na ihenya mûno. Matiiriû ta “titanium” iraahûthîkire, AI nîyo îrateithagia acori kana “designers” kûmîhûthîra. Gîtûmi nî getha kîrîa gîaturwo gîkaiganîra haandû hakîo mîtwe-inî ya tûmahatha tûu.
UAE Rîu Îrî Mbere Ûrigitani-inî
Kûrooneka UAE ta arî kuo andû megûcooka gûthiî makarigitwo mîrimû îrîa mîritû gûthoondeka. O na korwo Iran na UAE matihîtanîtie ûrîa mahîtanîtie nîûndû wa mbaara ya Iran, no gûkorwo kûngîrî ûndû ûngî.
No gûkorwo Ayatollah Mojtaba angîraarigitîirwo UAE. Gûtuîkaga atî nîathûkaangirio ûthiû mûno mûthenya wa mbere wa mbaara, rîrîa makomboora ma Amerika na Israeli mooragire ithe.
O na hakîrî o ûguo, ûhootani ûyû wa kûrigitwo kwa Mercy na Goodness ti wa UAE îrî iiki. Nî ûhootani harî thî yoothe ya ûrigitani.
Rîu mandagîtaarî nî ûhûthû moongerere ûûmîrîru harî ûhûthîri wa AI, mahûthîrio njîra cia kûrigita mîrimû îngî.
Kamûira kau, andû kûûndû guothe no gûkena marakenera moumîrîra meega ma ûtigithûkania ûyû wa tûmahatha twa Nigeria.