Magooti ma andû arîa aandîke nî manene na njîra îraaritûhia mûtûûrîre.
Aandîkani a mabeengi na ataaramu a mathabu merîîte thirikaari îgûithîrie aruti a wîîra magooti.
Marutîîte ndûmîrîri îno makîruta mawooni maao ûhoro-inî ûkoniî “Finance Bill, 2026”. Andû acio marutîîte ndûmîrîri îno magereire ciama-inî ciao, nîcio Kenya Bankers Association (KBA), na Institute of Certified Public Accountants of Kenya (ICPAK).
Ûrîa Thirikaari îngîreenga Magooti
Beengi iroiga haandû ha kwohera andû igooti (tax relief) rîa sh.2,400, kaba thirikaari yongerere mbeeca icio îkinye sh.3,000.
Nao athuthuuria a mathabu a kambûni ya Deloitte makeera thirikaari no îgayanie mîcaara na ikîro ithaano.
Mîcaara ya nginya sh.30,000 îkareengwo 10%. Kuuma hau (sh.31,000) nginya sh.60,000 ireengwo 15%. Kuuma sh.61,000 nginya sh.90,000 îreengwo 20%.
Naho kuuma hau sh.91,000 sh.410,000 îreengwo 25%.
Mîcaara îrîa îrî igûrû wa sh.410,000 îkorwo nîyo îkûreengwo 30%. Ûguo nî kuuga 30% gîkorwo nîkîo kiwaango kînene biû kîa igooti rîa mûcaara.
Kahiinda-inî gaaka, mîcaara îrareengwo nginya 35%, ûndû ûtarî wooneka rîîngî Kenya. O na makaambûni matirî makinyîrio igooti hau bûrûri-inî wa Kenya.
Igooti rîa Mîcaarî Rîu
Mîcaara ya nginya sh.24,000 îrareengwo igooti rîa 10%. Kuuma hau nginya ngiri ta sh.32,000 harî na ngiri ta inyaanya. Icio îrareengwo igooti rîa 25%.
Kuuma hau nginya mûcaara wa sh.500,000, îrareengwo igooti rîa 30%.
Nayo mîcaara îrîa îrî igûrû wa hau, nginya sh.800,000, îrareengwo igooti rîa 32.5%.
Mîcaara yoothe îrî igûrû wa ngiri magana manaana (>sh.800,000) îrareengwo 35%.
Mûtaratara wa rîu nîûrooneka ûhinyîrîirie aruti a wîîra mûno. Ûgacooka ûkooneka ûhinyîrîirie andû a mîcaara ya thî o na mûno makîria.
Ta rîu mûûndû wa mûcaara wa ngiri sh.33,000 gûkorwo no mahaananio na mûndû wa ngiri sh.500,000, oothe me na itîîna rîrareengwo 25%, no gûkooneka mûûndû wa mûcaara wa thî ahinyîrîrîkîîte.
Kahiinda-inî gaaka nîko andû maraheana mawooni maao ûndû ûkoniî “budget”. Nîguo mareera kamîtî maûndû marîa mangîenda kuona makîheeo ûritû mûtaratara wa mbeeca wa mwaka ûyû ûgîthoomwo.
Mwîhoko wa Aakenya
Mabûrûri maingî marîa marî magooti ma igûrû ma mîcaara, namo mahûthagia maûndû mûno. Thirikaari îkaaga kûhûûra igooti indo cia kawainda ta mûtu, mûceere,, maguta ma kûruga, na indo ingî ta icio.
Îgacooka îkareenga igooti iniini mûno maguta ma ngaari, nîguo mîthiîre ya wîîra-inî na biacara-inî îhûthe.
Igooti inene mabûrûri-inî maingî rîkoragwo ta ûrîa gwakoragwo tene Kenya.
Igooti inene rîahûûragwo indo cia gwîkenia. Indo icio nî ta ngaari cia kîwaango kîa igûrû ta Mercedes na Range Rover. Indo ta “ice cream” ikahûûrwo igooti no iriia rîkaaga kûhûûrwo.
Kîndû ta maguta ma taawa, ibiriiti, iraatû cia cukuru, na ingî ta icio, ciatigagwo itarî magooti. Maraci ma kuuma mabûrûri ma na nja makahûûrwo igooti o ûû weega. No maguta ma kwîhaka ta “Vaseline” magatigwo matarî igooti.
Mwîhoko wa Aakenya nî atî, thirikaari nî îîgwîcookera, nîguo mîbaango yaayo ya kûrogota mbeeca îtige kûherithia Mûûkenya wa kawainda. Haandû ha ûguo, îmûtige ûndû eekûhota gûtwarithia mûtûûrîre na njîra njega. O na mûtûûrîre waahûtha, ndûkamûhinyîrîrie harî maûndû ma o mûthenya.