Wakiri ûrîa warûûgamîrîire William Ruto ICC ataanatuîka mûtoongoria kana mûniini wa mûtoongoria wa bûrûri nî mûthitaange. Karim Khan, urîa arî we Mutoongoria wa Thitaango ICC rîu, ee gûthitaangwo nî kwîriingîrîria mûirîîtu warutaga wîîra ruungu rwake nginya mûirîîtu ûcio akagaaga.
Karim Khan, ûrîa waarî wakiri mûnene harî gîkuundi kîa mawakiri kîrîa gîatetagîra William Ruto ICC, nîarûûgamirio wîîra kûrî mûthenya wa Njuumatatû mweri 8/6/26. Akoreetwo arî Mûtoongoria wa Thitaango igooti-inî inene rîa ICC kuuma mwaka-inî wa 2021.
Karim Khan nîwe waikarîire gîturwa kîa Fatou Bensouda, ûrîa waniinire mîaka yaake keenda ya wîîra mwaka-inî ûcio wa 2021. Bensouda oimîîte bûrûri wa Gambia.
Ûhoro wa Karim Khan Kwenda Kûhahama Mûruti wa Wîîra waanjirie Kwario Tene
Nîkûrî mûûndû waamenyire tene atî kûrî mûirîtu ûraagio nî Mûtoongoria wa Thitaango, na agîcuukana wabici. No mûirîtu ûcio ndaigana kuuga ûndû wa kûhûûra ndeto îo mûhûûri kana gûkaana. Ndeto ikîhaana ta ciakinya hau. Hîndî îyo nî mweri-inî wa May 2024.
Gûgîkinya mweri-inî wa ikûmi (October) 2024, mûndû ûngî wooî ndeto îno akîona “aaca”. Ûyû Karim Khan araagia mûirîtu mûniini tondû nîaramwîtigîra? Akîgwa mûtandao-inî. Akîandîka ûrîa Mûtoongoria wa Thitaango ICC agiîte mûruti waake wa wîîra na njîra ya waaga thoni. Ûyû nginya nîagwetire rîîtwa rîa mûirîîtu ûcio.
Ûhoro wî kwanîkwo ûguo o na atoongoria a ICC matingîahiingire maitho rîîngî. President wa gîkuundi kîûîkaine ta ASP, kîûmbîîtwo nî mabûrûri marîa ameemba a ICC gîîtagwo Assembly of State Parties, akîaria. President ûcio nî mûtumia wîîtagwo Paivi Kaukoranta, wa kuuma bûrûri wa Finland. Hîndî îno 2024 îrî hakuhî gûthira.
Agîkîhûûra mûhûûri atî ICC nî îkinyîirwo nî ndeto ici cia Mutoongoria wa Thitaango, na atî nî igûthuthuurio. No o na agîgaatua itua rîa gwîtîkîra ndeto ici, nî ûrîa arûîrîri a ihooto cia andû (human rights activists) maareheete thîîna moona ndeto mûtandao-inî.
Ndeto nî ciagîikîirio ASP getha ithuthuurio. Nayo ASP îgîikîria gakuundi kaao ka ataaramu, karîa gathuthuuragia maûndû megiî aruti a wîîra. Geetagwo IOM, kana “Independent Oversight Mechanism”.
Andû a UK maahota kwaria ndeto ici cia Mutoongoria wa Thitaango ICC mûno, nîûndû wa kûririkana kîîsi ya Andrew Mountbatten, mûrû wa nyina na mûthamaki, King Charles, ûrîa ûkuruhanîîtio na kînaanirî kîa Amerika gîetagwo Jeffrey Epstein.
Karim Khan akîrûûgama Kaando Kwahiûha
Rîrîa Karim Khan oonire ûhoro nîmwoe na ûritû na ûthuthuuria nî waanjia rî, nî athuurire kûrûgama mwena. Kwoguo ndakoreetwo waabici kuuma mweri wa Gataano (May 2025).
Kwoguo o na itua rîa kamîtî ya ataaramu îgîtua itua atî aambe arûûgamio wîîra, no getha ûhoro ûcio waake wa kwamba kuuma waabici waandîkwo rekoondi-inî, na ûheeo hinya wa waabici. Mûûndû kwanja wanarûûgamîrîra andû anene ta ûrîa ûyû Khan aarî wakiri wa Ruto, nîoî mûno kwîgita na maandîko.
Itua rîa Ciira Ûyû Hiihi Rîgaathiî Atîa?
Mûingî no gweterera ûgweterera moumîrîra ma ciira. Nî ûhoro wa mûtino mûûndû gwîkora harîa Mûtoongoria ûyû wa Thitaango ICC eekoreete. Akûrîîte akîambataga ngathî wîîra-inî wa ûwaakiri kwao Ngeretha, nginya agatuîka “Queen’s Counsel”.
Agacooka akarûûgamîrîra andû aingî me gatû maciira-inî nginya ma ICC. O na kûrûûgamîrîra President wa Kenya, William Ruto, no gwateithîrîirie mûno Ruto kûrekererio.
No rîu no gweterera andû megweterera, na mamenye atî Karim Khan aangîtuîka nîahootwo ciira o rîrîa arûûgamîrîri a mabûrûri ma ICC, marîa mathoondekeete ASP, maangiuga guo kwa ûingî (Yaani majority).