Andû eerî nî meerîga kûrathwo nî borithi Nanyukiî. Maarathirwo hîndî îno aikari a Nanyukiî maandamanaga nîûndû wa thirikaari kuuga îrîtwaaraga athûûngû a Amerika kûu, marwaara kana mekûîrwo nî arwaru Embora.
Maandamano macio maathiire na mbere na njîra nene mûthenya wa Njuumatatû kiumia gîîkî, mweri îmwe (1/6/26). Na no macookire magîtaambîrîra mûthenya ûyû ûngî.
Ûhoro wa Kambî ya Embora, Nanyukiî
Thirikaari îreenda kûiga kambî ya athûngû arwaru mûrimû wa Embora Nanyukiî. Mûtoongoria wa Amerika, Donald Trump, mabanganîîte na wa Kenya atî andû a Amerika maanyitwo kana mekûîrwo gûkorwo na mûrimû wa Embora matwarwo kambî îrî Nanyukiî.
Kambî îyo ya Embora îbangîirwo marîrî mîroongo îtano (50), na îrî thîinî wa kambî ya njeeci cia rîera-inî ya Laikipia (Laikipia Airbase).
Ûyû nî ûndû ûraakarîtie andû a Nanyukiî biû. Nîmaroona kambî îno îrî ûgwati mûnene kûrî o, marî aikari a kûu. Aikari a Nanyukiî macokeete makanyitwo mbaru nî andû a Kenya kwa ûingî.
Wa mbere, Aakenya nî maraarigwo nî kîrîa kîîngîtûma thirikaari yaao îhiingûrîre andû me na Embora mîraango îkîendaga. Thirikaari nîyûûî atî mûrimû wa Embora ndûrî ndaawa, irî cia kûhonia kana kûgirîrîria.
Niingî nîyûûî atî mûrimû ûyû ûgwatanagio raithi mûno. Mûndû ûmwe wî na bairaasi ya Embora no agwatie taûni ng’ima. Agwaatia mûndû ûmwe, nake agwatie ûngî, nake ûcio agwatie angî, o ûguo o ûguo.
Embora o na nî njûru kûrî korera, o na gûtuîka mîrimû îno yeerî nî îtûmaga mûndû atahîke na aharwo mûno. Korera o na îrî njûru, nî ya mbakitîria, na nî irî ndaawa.
Ûhoro wa Kambî ya Embora Igooti-inî
Thirikaari nî îtwarîtwo igooti-inî gûûkû Kenya nî ikuundi itiganîîte. Kîmwe gîa ikuundi icio nî LSK, nîkîo kîama kîa mawakiri a Kenya. Kîngî gîîtagwo Katiba Institute, na no kûrî na Doctors’ Union, gîkuundi kîa mandagîtaarî.
Igooti rîathikîrîria ikuundi ici, nî rîahîtûkirie atî thirikaari yaambe îrûgamie ûhoro wa kambî îyo ya Embora îrî Nanyukiî. No andû arîa me hakuhî maroiga nî ta maroona mîbaango ya kambî îyo îgîthiî o na mbere.
Ûrîa Thirikaari ya President Ûhuru Kenyatta Yateithîrîirie Kûhûûra Embora ya 2014
Embora ya mwaka wa 2014 youmîrîîte na ûûru mûingî mûno Koongo. Na toondû Embora nî mûrimû ûgwatanagio raithi mûno, mabûrûri ma Afrika manyiitanire, marî thî ya muungano wa AU (African Union), magîteithîrîria kûûhûra.
Thirikaari ya Kenya îgîkîîra mandagîtaarî arîa mangîenda gûthiî Afrika ya ithûîro magateithie kûhûûra Embora meyandîkithie. Na nîmaakîmenyaga nîmekûbaarwo ûrîa kwagîrîire – akorwo nî nguo cia wîîra mekûheeo iria ciagîrîire.
Kûrî mweri wa Njanûeri mwaka wa 2015, Kenya nî yatûmire mandagîtaarî igana rîa mîroongo mûgwanja (170) kûûrîa Koongo (Congo), kûrîa mûrimû waakoreire. Timu îyo yaikarire mwena ûcio wa Afrika ya ithûîro îkîhûûrana na Embora kahiinda ka mîeri îtaandatû (6 months).
Ûguo nî ta kuuga Kenya îrî na aruti a wîîra mooî ûrîa Embora îrûagwo nayo. Na nîkîo Aakenya maroona ta mararîithio nyeki makîîrwo atî kambî ya Embora îrareehwo Nanyukiî getha mandagîtaarî meerute ûrîa Embora îrûagwo nayo.
Hîndî îyo Kenya yaatûmaga mandagîtaarî Koongo, o na bûrûri wa Nigeria nî waatûmire. O na Ethiopia no yaatûmire. Nigeria îgîtûma mandagîtaarî 197, nayo Ethiopia îgîtûma aayo 187. Hîndî îyo andû arîa maanyiitîtwo nî Embora Koongo nî maakîrîîte ngiri igîrî (over 2,000), nakuo Uganda nî maakîrîîte ngiri ya magana mana (over 1,400).
Ûhoro wa Kambî ya Embora no Ûkorwo na “Siasa” Thîinî?
Aakenya aingî nî maroona ta harî ga-siasa ûhoro-inî wa kambî îno ya Embora. Îrareehwo Nanyukiî nîkî? Îraaga kûigwo Nairobi îkuhîrîrie mathibitaarî manene nîkî? Îraaga kûigwo hakuhî na yunibaacîtî ya Moi nîkî? Yaani, îraagire gûtwarwo kûûndû kûûngî nîkî?
Thirikaari îno nî îrîkîîtie kûmenya atî andû a gîcigo gîa gatagatî ga Kenya, arîa thikû ici mareetwo andû a “mûrîma”, matireenda ûhoro waayo. Kuuma yaingata mûndû ûrîa andû mathuurire arî mûniini wa President, Rîgathî Gachagua, andû a gîcigo gîîkî nî maarakarire. Macooka moona ta maûndû mareekwo mûgarû wa ûrîa merîirwo hîîndî ya kambeini rî, magakîona matingîkorwo hamwe na thirikaari.
Nî marakîona ta ûtoongoria ûreenda kwîrîhîria, na njîra ya kûiga kambî ya mûrimû mûûru gîcigo-inî gîîkî. Mûrimû wa Embora toondû nî ûgwatanagio na ihenya rî, ndûûî ûngîkînyiita andû Kenya, kaba ûkînyiite andû moigîîte matigaakûhe mîtî! Ûguo nîguo andû amwe maroona.
Maarora maroona atî, andû arîa mekûhiingîrîrio kambî-inî ya arwaru no arwaru acio a Amerika. Aruti a wîîra marîthiaga wîîra kûu na makainûka kwaao nja ya kambî. Mangîhîtia mahuutie bairaasi ya Embora me kûu thîinî, no mamîtaambie kûrî andû angî kûu kambî-inî ya njeeci. Na njeeci îyo ndîrî njeera, no îraikara îkiumaga îgakiinya taûni ya Nanyukiî. O na aruti acio a wîîra no mariumaga na magakinya taûni.
Na toondû gûtikîrî na kaabiû Nanyukiî rî, andû a gîcigo gîa gatagatî ithî to marîîtukana? Mûrimû ûngîkîaga atîa gûtaamba îîria icio? Ndûûî andû nî maroonire icaikuhî ûrîa andû magwatanirie kobîndi (COVID-19)?
Na Embora ndîkîrî nginya ndaawa ya kûgirîrîria ta kobîndi.
Trump Anga Nîagîîte Kenya
Gûtirooneka ta mûtoongoria wa Amerika e na gîtîîo na Kenya. Arooneka ta areenda gûtûhûthîra ûûru nî ûrîa tûnyootire nî mbeeca.
Aroiga thirikaari yaake îkûhe Kenya mbirioni îmwe na mirioni magana mûgwanja (Ksh.1.7 billion) nî ûndû wa gwîtîkîra kambî îno ya Embora yûûke Kenya. Mbeeca ici atî irute mawîîra mahuutanîtie na mûrimû wa Embora.
No rîrî, thirikaari îno ya Trump noyo îraarutire ciana irio kanua mûthenya ûngî. Îrareenga ûteithio ûrîa thirikaari cia kabere cia Amerika itûrîîte iheete Kenya, na njîra ya USAID. O na ndîigana kûhe ikuundi iria irarûûgamagîrîrwo nî USAID tûmîaka tûigana ûna twa kwîbaanga.
Aruti aingî a wîîra maragîte mawîîra, na andû arîa mareendagîria ikuundi icio indo ta irio marakîûrwo nî biacara. Na njîra nguhî, nî hinya kwona ûrîa Trump angîkorwo agîîciiria maûndû meega ûhoro ûkoniî Kenya.
Kahiinda-inî gaaka, Aakenya mareehoka atî gûtirî andû angî mekûumia nîûndû wa ûhoro wîgiî kambî îno ya Embora.
Mûnene wa bûrûri nîaretîkîrire atî nîwe weekîrire kîrore mûbaango ûyû wa Kenya na Amerika. No igooti nîrîraagîkoretwo rîathana atî mawakiri marîa marûgamîrîire raiya ya Kenya moonio maandîko. Moonio ûrîa mûtoongoria wa Amerika meetîkanîirie na wa Kenya.
Moona kîrîîko kîu nîmekuona kana Kenya nî hinyîrîrie nî Amerika. Na makîone kana nî harî bata andû a Amerika maarwara Embora makorwo makîreehwo Kenya.
Hîîndî ya ûtoongoria wa Ûhuru Kenyatta, atoongoria a Afrika maatûmire mandagîtarî kuuma mabûrûri-inî maao magateithie kûhûûrîra Embora kûrîa yaarî. Ti raithi kuona mûtoongoria ûroiga “woona mûûndû mûrwaru mûrimû wa kûgwatanio mûreehe gwitû”.
Korwo Kenya îrî na mathibitaarî me na ûtaaramu wa kûhûûra Embora nî ûndû ûngî. No rîu, kambî îrîa îraambwo Laikipia Air Base, Nanyukiî, no yaambwo bûrûri ûrîa wî na arwaru aingî a Embora, na arwaru arîa President Trump areenda mateithîke mateithîrio o kûu.