O na ûngîakîra ciana nyûûmba cia ngoroba, ûcooke ûciûragithie ng’aragu, nyûûmba icio itingîkorwo na kîguni.
Ûguo nîguo thî îhanîîte rîu. Mbei ya maguta îhaicîîte ta rûûrû nî rû, kuuma mûtoongoria wa Amerika anyiitana na wa Israeli gûtharîkîra Iran.
Haaro Ciene Cihutîîtie Mabûrûri Maangî Atîa?
Ûrîa kûrî nî atî, bûrûri wa Iran wariingwo na makomboora nî Amerika na Israeli, yeririkanirie atî ûûgî wî mbere ya hinya.
Wa mbere, makomboora ma Iran matiingîkinya Amerika o na Iran îkîendaga kwîrîhîria. Wa keerî, Amerika na Israeli nî mabûrûri marî matharaita ma hinya mûno na maingî.
Kwoguo, Iran yamenyire îîgûcookia mûguî o ûrîa wooka. Amerika o nayo ndîkoreetwo îgîikia makomboora kuuma Washington kana kûûndû kûûngî thîinî wa Amerika. Îkoreetwo îgîikia makomboora kuuma Bahrain, Saudi Arabia, na mabûrûri maangî ma Gulf. Nî toondû mabûrûri macio me hakuhî na Iran.
Amerika îhoteete gwîîka ûguo toondû îkoragwo îhithîîtie matharaita mabûrûri-inî macio. O na nî îkoragwo na mbirarû kûu hiingo ciothe.
Mûtugo ûcio waanjirie hîîndî îrîa Amerika na mabûrûri ma Rûraaya na Ngeretha mataaranagîria na Russia, China, na mabûrûri ta macio maarî na mwathanîre wa Komiunism (communism). Mîreengo îyo yeerî yaarî ûthû, na mabûrûri moothe maaikaraga mategereirie mbaara îngîtuthûka ndagîka o yoothe.
Ûhoro-inî wa mbaara ya Iran, Amerika yaanjia kûhûthîra ciikaro ciayo cia mbaara iria irî kûu Gulf, nayo Iran yaanjirie kwîrîhîria na gûikia makomboora o kûu macio ma Amerika maroima. Na maangî îgagîikia Israeli.
Mabûrûri maya ma Gulf nîmo maheaga mabûrûri marîa maangî ma thî yoothe maguta marîa maingî. Kwoguo kwao kwagîa haaro, na igaanda ciao cia maguta cianjia kûtharîkîrwo, makîremwo nî gûtwarithia biacara ya maguta weega ta ûrîa meekaga.
Iran nayo îgîcooka îkîhiinga gacîra ka meeri ka haandû heetagwo Hormuz. Îgeetîkagîria o meeri cia mabûrûri marîa îîkwenda. Hau naho hakînyiihia maguta rîîngî thoko-inî ya thî.
Maguta Magaacooka Thoko Kawainda Rî?
Gûtirî mûûndû ûûî rîrîa maguta magacooka thoko ta tene. Ûhoro ûyû ûrariingana na rîrîa mbaara ya Iran îgaakinya mûthia.
No o na rîrîa Trump eenda we na mbirarû ciake mahûûmûke, areeta thikû icio “ceasefire”. Akoiga atî nî mburîki areenda mîena yeerî yooe, nîguo moone kana no maaranîrie maiguithanie.
No gûtirî hîîndî aretîkanîria na ûndû o woothe ûrooneka Iran îîkîrîire ûritû.
Wa mbere, Trump akoretwo akiuga atî Iran no mûhaka îrutûrûre matiiriû ya bata îrîa îhûthagîrwo gûthoondeka matharaita ma niukiria (nuclear weapons), nîyo yurîniam (uranium). Nayo Iran nîyugîîte îteekûhitha atî yuuraga îkîîaga, ndîîngîneengera Amerika kana bûrûri ûngî yurîniam yaayo.
Ûguo nî ta kuuga mîena yeerî îrûûgamîire kîrîa gîîtagwo na gîthûûngû “stalemate”.
Kîrîa kîrathûûkia ûhoro nî atî, President Donald Trump nîekîrîire mûno kwoneka arî na hinya, mûûndû ûngîathimûra andû meetîke. Nîkîo acaranagia mûno na President Xi Jinping wa China, tondû nîaiguaga kûu China mûtoongoria wa kuo nî ta gakai kaniini. Agakîenda kuoneka ta maraahotana toondû nî mahaanaine harî gwîtigîrwo.
Nîûndû wa gwîciiria ûrîa andû meekûmuona atariî ûhoro-inî wa mbaara ya Iran kahiinda-inî gaaka, Trump akoreetwo akîanîrîra itua rîmwe ûmûûthî, na mûthenya ûyû ûngî agaceenjia. Rîmwe nî ta aceenjagia kûriingana na ûndû athooma kana eerwo nî mwandîke ng’enda-inî kana mûtandao-inî.
Ûguo nî ta kuuga atî, haaha ti harîa andû mangîeterera mûcemanio wa Trump na anene a mbirarû ya Amerika, kana mûcemanio na maminista aake, atî nîguo matua ma mîcemanio îyo moonanie mwerekera.
Gîtûmi nî atî, kwonekaga ta Trump ateekîrîire mawooni ma andû angî, nginya ataaramu, ta ûrîa ekîrîire mbica yaake, kana ûrîa andû meekûmuona.
Hiihi ndoiga mbaara nî yaathira nî nguoneka ta ndî mûthamaki ûtarî hinya? Nînguoneka ta ndî guoya? Icio nî imwe cia ciûria iria Trump arooneka ta areyûûria.
Rîu akorwo gûkinya mûthia kwa mbaara ya Iran gûûkûriingana na ûrîa Trump areigua no ti mawooni ma ataaramu na mabûrûri marîa me ndûgû rî, weega no andû meebaange kwao. O bûrûri wîbaange ta ûrîa Misiri yebaangire yarathîrwo atî nîgûûkûgîa na ng’aragu nene mîaka mûgwanja.
Firaûni angîaregire irio ciagethwo hîîndî ya bûûthi ciigwo makûûmbî, oige nî ciendio bûrûri wooneke wî na mbeeca hîndî îyo arî gîtî-inî, Aamisiri matingîericire ng’aragu yaakinya.
Mabûrûri Maingî nî Meebaangîîte
Mabûrûri maingî maathomire ûrîa maûndû maraathiî “Middle East”, nîkuo îîria ya Israel, Iran, na nginya Gulf, makîmenya weega no mebaangire.
Mabûrûri maingî makîrûûgamia mahûthîro marîa mangîeterera, makîhota kûgûithîria andû ao magooti.
Mabûrûri macio nî ta Afrika ya Mûhuro, Australia, Ireland, Spain, Iceland, Zambia, na maangî.
Zambia kwanja, na ti bûrûri mûtoongu, ûrutîire andû ake magooti moothe ma maguta. Thirikaari îkeeheria VAT yoothe. Îgacooka îkeeheria igooti rîrîa rîtoocagwo maguta ta betûrû na ndiithûrû makîingîrio bûrûri-inî. Kwoguo maguta macio maraakinyîra kaambûni cia maguta bûrûri-inî matarî na “excise duty”. Magacooka mekeenderio raiya ya Zambia matarî na VAT.
Andû a Zambia magakîhota gûtwarithia mûtûûrîre na mbere matarî ahinyîrîrîku.
Kwoguo rî, toondû Trump mwene mbaara, atuaga matua na mathitûka rî, ithî to atoongoria a mabûrûri moohîgire? Matige gûtaanya harîa mbaara îrathirîra? Na makorwo nao matihaana Trump kwenda kwonekana maahinya?
Na njîra nguhî, nîguo raiya ndîkahinyîrîrîke, no thirikaari îîbangire na njîra îrî na ûûmûndû. Îîbange na njîra ya kûrûgamia maûndû marîa mangîrûgama na gûtihîtane: ta mîako ya manyûûmba na mabara.
Macio marûûgama, kwage bata wa magooti manene na maingî. Naguo mûtûûrîre ûhûthîre raia.